Artykuły specjalistów pracujących w klasie integracyjnej.

UCZEŃ NIESŁYSZĄCY

Człowiek, istota inteligentna poznaje świat nie tylko za pomocą zmysłów, ale także integruje i przetwarza informacje odbierane sensorycznie. Wszystkie te doznania wpływają na siebie, a integracja bodźców odbieranych wielozmysłowo umożliwia człowiekowi podejmowanie różnych zadań życiowych. Utrata słuchu powoduje ciężkie i trwałe wtórne następstwa w rozległych obszarach życia, ponieważ bodźce akustyczne niosą wiele istotnych informacji. Dzięki nim człowiek jest w nieustannym kontakcie z otaczającą go przestrzenią. Słuch informuje o wydarzeniach dziejących się poza zasięgiem wzroku, ostrzega o niebezpieczeństwie, rozbudza ciekawość, steruje odbiorem wrażeń wzrokowych. To w dużej mierze poprzez bodźce słuchowe kształtuje się osobowość człowieka, jego rozwój emocjonalny i społeczny. Deprywacja słuchu, a w konsekwencji również mowy mają szczególne znaczenie w wychowaniu i nauczaniu.

Rozwój psychofizyczny dziecka niesłyszącego odbiega do rozwoju dzieci słyszących i zależy od wielu czynników. Jednym z ważniejszych jest stopień i czas uszkodzenia słuchu oraz występowanie dodatkowych, związanych z głuchotą upośledzeń. Na kształtowanie się osobowości dziecka niewątpliwy wpływ ma środowisko w jakim się wychowuje i postawy rodziców. Rozwój procesów poznawczych zależy od wcześnie rozpoczętej rehabilitacji oraz metod nauczania i wychowania. Nie bez znaczenia jest też aktywność własna dziecka, jego charakter i zdolności.

Im poważniejsza wada słuchu, tym trudniejszy odbiór dźwięków mowy, a co za tym idzie, tym istotniejsze są: wczesne wykrycie wady, diagnoza i rehabilitacja.

Dzieci z lekkim ubytkiem słuchu na ogół prawidłowo rozumieją mowę, nie mają trudności w przyswajaniu języka. Rozwój mowy może być lekko przesunięty w czasie. Jednak prozodia mowy jest prawidłowa, a artykulacja powinna być realizowana poprawnie. Charakterystyczna może być męczliwość w czasie wytężonego słuchania, np. na lekcjach, dlatego czasem takie dzieci podejrzewane są o rozkojarzenie i nieuwagę w czasie zajęć szkolnych, czasem nawet zostają uznane za niegrzeczne, źle wychowane.

Dzieci z umiarkowanym ubytkiem słuchu, po zaaparatowaniu, powinny doskonale radzić sobie z odbieraniem mowy za pomocą jedynie drogi słuchowej. Rozwój mowy przebiega z opóźnieniem, ale dziecko może mówić, jak słyszący rówieśnicy. Jeśli do uszkodzenia słuchu doszło w okresie po opanowaniu mowy nie powinno dojść do regresu w zakresie mowy, ale niezbędna jest proteza słuchowa.

Dzieci ze znacznym ubytkiem słuchu powinny jak najwcześniej zostać zdiagnozowane, zaaparatowane i poddane usprawnianiu słuchu, wówczas możliwe jest opanowanie sytemu językowego w pełni. Głos dziecka na ogół jest zmieniony, podobnie prozodia. Utrata słuchu w okresie nabywania mowy może spowodować regres, ale powstrzymać go może intensywna rehabilitacja. Natomiast po opanowaniu mowy, utrata słuchu, najprawdopodobniej, spowoduje zmianę barwy głosu, ale nie powinna doprowadzić do regresu.

Podsumowując powyższą charakterystykę pragnę podkreślić, że włączenie dzieci niedosłyszących do środowiska słyszących jest pożądane ze względu na obustronne korzyści. Dzieci niesłyszące mają możliwość pełniejszego, wszechstronnego rozwoju, edukacji na miarę maksymalnych możliwości i naturalnego przystosowania do życia w społeczeństwie. Dla uczniów słyszących codzienny i bezpośredni kontakt z niepełnosprawnością to szansa na rozwój własnej osobowości w duchu tolerancji, poszanowania drugiego człowieka i wartości humanitarnych zgodnie z ideą Marii Grzegorzewskiej: „Nie ma kaleki, jest człowiek”.

mgr Agnieszka Sałapa
pedagog specjalny w klasie integracyjnej

 

UCZEŃ SŁABOWIDZĄCY W KLASIE INTEGRACYJNEJ

W naszej szkole wśród uczniów klas integracyjnych uczą się również dzieci słabowidzące. Kim zatem jest uczeń słabowidzący i jakie trudności może napotkać w szkole?

Z medycznego punktu widzenia dzieci z uszkodzonym wzrokiem dzielimy na: dzieci całkowicie niewidome dzieci niewidome z resztkami wzroku (szczątkowo widzące) dzieci słabowidzące. Dzieci słabowidzące to dzieci, które stanowią grupę znajdującą się pomiędzy osobami niewidomymi a prawidłowo widzącymi. Przeważnie osoby te noszą okulary i może nam się wydawać, że widzą poprawnie. Osoby zaliczane do słabowidzących to osoby, które pomimo korekcji szkłami nadal nie widzą prawidłowo. Uczniowie słabowidzący miewają trudności w nauce czytania i pisania (dziecko skupia się na samej technice czytania przez co słabo rozumie czytany tekst). Charakteryzuje je szybka męczliwość (zmiany ciśnienia w oku, bóle głowy które występują przy oczopląsie itp. podczas czytania litery zlewają się, oczy się męczą, dziecko nie widzi tego co jest napisane na tablicy). Zdarza się, że dzieci słabowidzące mają wolniejsze tempo pracy, są mniej sprawne ruchowo. Należy jednak pamiętać, że przeciętne dziecko z uszkodzonym wzrokiem może osiągnąć normalny rozwój psychiczny, umysłowy i społeczny w tym samym czasie co dziecko prawidłowo widzące pod warunkiem, ze stworzy mu się korzystne warunki opiekuńcze i edukacyjne.

mgr Agnieszka Rus
pedagog specjalny/ tyflopedagog w klasie integracyjnej

 

CZY NAPRAWDĘ JEST „INNE”?
DZIECKO Z DYSFUNKCJĄ INTELEKTUALNĄ LEKKIEGO STOPNIA

Dziecko z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim to pod wieloma względami takie samo jak dziecko w normie intelektualnej. Każde z dzieci, bez względu na poziom inteligencji, ma potrzebę akceptacji, miłości, przyjaźni, przynależności do grupy, sukcesu i wielu innych potrzeb. To co charakterystyczne dla dzieci z dysfunkcją intelektualną to niższy niż przeciętny poziom inteligencji i wynikające z tego konsekwencje w różnych sferach rozwoju.

Dzieci z upośledzeniem w stopniu lekkim potrafią dokonywać pewnych operacji logicznych, takich jak: klasyfikacja, szeregowanie, dodawanie, mnożenie, przyporządkowanie. Wymienione operacje dokonują pod warunkiem odwołania się do konkretu. Największe trudności sprawia im myślenie abstrakcyjne.

Dzieci te mają ponadto wąski zakres spostrzegania W tym samym czasie spostrzegają mniej przedmiotów, niż dzieci z rozwojem prawidłowym. Również uwaga w lekkim upośledzeniu umysłowym jest głównie mimowolna, choć wraz z wiekiem i nauczaniem wzrasta trwałość uwagi dowolnej. Pamięć jest słabo rozwinięta, co przejawia się w trudnościach z zapamiętywaniem i odtwarzaniem. Nowy materiał przyswajany jest bardzo wolno i wymaga wielokrotnych powtórzeń. Zaburzona jest głównie pamięć logiczna, mniej zaś mechaniczna. Mowa w upośledzeniu lekkim często różni się od mowy dzieci w normie intelektualnej. Jest uboga w pojęcia abstrakcyjne, ze względu na trudności w przyswajaniu i rozumieniu ich sensu. Natomiast emocje dzieci upośledzonych umysłowo charakteryzują się sztywnością oraz małym zróżnicowaniem. Jest to związane jest z brakiem możliwości odróżniania przez te dzieci spraw istotnych od błahych. Zachowanie dzieci z upośledzeniem umysłowo charakteryzuje się impulsywnością i brakiem zdolności przewidywania. Sposób działania i reagowania tych dzieci zależy przede wszystkim od ich temperamentu. Dzieci upośledzone umysłowo w stopniu lekkim często wykazują brak inicjatywy i samodzielności, łatwo ulegają sugestii, charakteryzują się biernością, i słabym krytycyzmem. Rozwój własnego „ja” u tych dzieci przebiega podobnie jak u rówieśników pełnosprawnych i w dużym stopniu zależy od środowiska, a zwłaszcza od stosunku rodziców do dziecka oraz od jego pierwszych doświadczeń społecznych.

Reasumując stwierdzić należy, że dzieci z dysfunkcją intelektualną tak samo jak dzieci prawidłowo rozwijające lubią się bawić, spędzać czas z rówieśnikami, wspólnie wykonywać wiele zadań i podejmować wyzwania. To często zdrowi rówieśnicy, są pomocni we wskazywaniu niepełnosprawnym intelektualnie rówieśnikom, sposobu wykonania określonych zadań i pokonywania trudności. Stanowią dla nich źródło z którego mogą czerpać właściwe wzorce zachowań. Natomiast dzieci w normie intelektualnej uczą się, że „inny” nie oznacza „gorszy” czy „straszny”. Nie ma bowiem dwóch takich samych osób. Każdy jest na swój sposób „inny. Inaczej przejawia się jego temperament, sposób reagowania w różnych sytuacjach. Inne ma słabości i talenty. Wspólne zabawa i nauka dzieci zdrowych i niepełnosprawnych intelektualnie umożliwia każdemu dziecku kształtowanie zrozumienia, tolerancji i empatii dla drugiego człowieka.

mgr Małgorzata Spychała
pedagog specjalny w klasie integracyjnej

CZŁOWIEK NIEPEŁNOSPRAWNY RUCHOWO

Kojarzony jest zazwyczaj z osobą poruszająca się na wózku inwalidzkim i mającą problemy z chodzeniem. Tymczasem w zależności od przyczyny, jaką spowodowana jest niepełnosprawność oraz od stopnia zaawansowania schorzenia zależy w dużej mierze funkcjonowanie ruchowe osoby niepełnosprawnej. Aspekt ruchowy nie jest związany tylko z problemami w chodzeniu. Może dotyczyć bowiem całego narządu ruchu. Osoba niepełnosprawna ruchowo to także ta, która ma problemy z koordynacją i precyzją ruchów czy z równowagą. Może także szybciej się męczyć lub mieć nieprawidłowe napięcie mięśniowe. Niepełnosprawność ruchowa oznacza bowiem obniżenie możliwości motorycznych ciała. Może być spowodowana zarówno zmianami rozwojowymi w okresie płodowym jak i powstać w wyniku chorób oraz wypadków czy urazów. Zaburzenia czynności motorycznych mogą występować pod postacią porażenia lub pod postacią niedowładu, czyli częściowego zniesienia czynności ruchowych. Reasumując niedowład może oznaczać obniżenie sprawności i poprawności wykonywania ruchów, osłabienie siły mięśniowej, spowolnienie ruchów, natomiast porażenie uniemożliwia wykonanie ruchów.

Niepełnosprawności ruchowe można podzielić na następujące podstawowe grupy:

  • Brak kończyn lub ich części. Do tej grupy zaliczają się osoby po amputacjach wynikających z wypadków losowych lub chorób, a także osoby, u których w okresie rozwoju płodowego nie wykształciły się poszczególne części ciała.

  • Uszkodzenie układu nerwowego w części odpowiedzialnej za funkcjonowanie kończyn. Do tej grupy zaliczają się osoby z Mózgowym Porażeniem Dziecięcym, osoby z chorobą Heinego-Medina oraz osoby z uszkodzeniem rdzenia nerwowego w wyniku wypadku lub choroby.

  • Niepoprawne uformowanie szkieletu w okresie rozwoju płodowego lub w okresie rozwoju ruchowego. Do tej grupy zaliczają się osoby z achondroplazją oraz innymi rodzajami karłowatości, a także osoby u których struktura szkieletu nie rozwinęła się poprawnie w wyniku chorób i niedoborów spowodowanymi np. krzywicą.

  • Uszkodzenia stawów. Do tej grupy zaliczają się osoby, które uległy wypadkom, np. w wyniku uprawiania różnych dziedzin sportowych, osoby u których funkcjonowanie stawów jest zakłócone w wyniku chorób reumatycznych, takich jak na przykład reumatoidalne zapalenie stawów czy zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa.

Wskazówki dla rodziców, opiekunów, nauczycieli:

  1. Wspieraj samodzielność w każdej wykonywanej przez dziecko czynności – samodzielność jest jedyną drogą rozwoju i szansą na niezależność ruchową i psychiczną.

  2. Dostosowuj wymagania, ale nie minimalizuj ich bardziej niż wymagają tego możliwości dziecka – w ten sposób będziesz wzmacniać postawę aktywną i stymulować rozwój.

  3. Pomagaj a nie wyręczaj – dzięki temu wykształcisz poczucie sprawczości i dyscypliny wewnętrznej u dziecka.

  4. Bądź konsekwentny w podejmowanych oddziaływaniach nawet jeśli dziecku sprawiają one trudności – w ten sposób nauczy się pokonywać własne bariery.

  5. Ustal jasne reguły, w których dziecko zna swoje prawa, ale ma też swoje obowiązki (w domu, w szkole) – pomoże mu to lepiej orientować się w sytuacjach społecznych i będzie wzmacniać poczucie odpowiedzialności, zaangażowanie we własne sprawy.

  6. Stwarzaj liczne okazje do nabywania umiejętności związanych z funkcjonowaniem w życiu codziennym. Niech dziecko samo zawiązuje buty, wkłada łyżkę do buzi, zapina kurtkę – liczy się efekt a nie tempo wykonywanych czynności.

mgr Marta Daśko
pedagog specjalny w klasie integracyjnej

 

DZIECI Z ZABURZENIAMI Z TZW. SPEKTRUM AUTYSTYCZNEGO

Dzieci ze spektrum zaburzeń autystycznych, w tym również z jego łagodniejszą wersją, zespołem Aspergera, są bardzo różnorodną grupą zarówno pod względem funkcjonowania społecznego, jak i intelektualnego. Granice zespołu Aspergera są bardzo nieostre. Najczęściej wymienia się zespół sześciu głównych kryteriów diagnostycznych, które pomagają odróżnić zespół Aspergera od np. zaburzeń osobowości czy emocji, są to:

  • zaburzenia interakcji społecznej, nieumiejętność lub brak chęci współpracy w grupie,

  • zaburzenia mowy i języka (opóźniony rozwój, powierzchownie perfekcyjny język ekspresyjny, sztywna i pedantyczna mowa, nietypowa intonacja i charakterystyka głosu, uszkodzenie zdolności rozumienia języka – przede wszystkim znaczeń przenośnych i ukrytych

  • zawężone, specjalistyczne zainteresowania, połączone czasem z obsesyjnym zainteresowaniem jedną dziedziną, np. matematyką,

  • zachowania powtarzalne, rutynowe, niezmienne (stereotypie),

  • trudności w komunikacji niewerbalnej (ograniczone gesty, skąpa ekspresja twarzy, dystans fizyczny, kłopoty z kontaktem wzrokowym, czasem niezdarność ruchowa.

Jedną z zasadniczych cech autyzmu, jest niechęć do zmian – czyli skłonność do rytualizmu w sferze zachowań, pedanteria dotycząca przedmiotów. Każda nowość, najdrobniejsza zmiana wywołuje silny lęk, poczucie zagrożenia. Dziecko, by tego uniknąć, skrupulatnie przestrzega rozkładu dnia, swojego i domowników. Nie toleruje zmian, np. w ułożeniu przedmiotów w takim samym stopniu, jak zmian w nastrojach rodziny. W niektórych przypadkach może wyprowadzić je z równowagi nawet zmiana fryzury osoby bliskiej czy nowe ubranie. Ta potrzeba ładu i porządku jest szczególnie silna u dzieci z zespołem Aspergera – są one niezwykle wyczulone na zmiany (pomaga im w tym doskonała pamięć do szczegółów). Niemożliwe jest ich niezauważalne wprowadzenie – do każdej trzeba je stopniowo przygotować. We wszystkim szukają reguł, zasad, są sztywne w myśleniu, niekorzystnie odbija się to na ich kreatywności. Ta niechęć wobec zmian często bywa przyczyną silnego lęku w obecności osób nieznajomych lub niezbyt dobrze znanych. Dziecko z Zespołem Aspergera nie śmieje się, gdy śmieją się inni, ponieważ nie potrafi zrozumieć subtelnych ironii czy przenośni używanych w żartach.

Charakterystyczną cechą osób dotkniętych autyzmem z zespołem Aspergera jest też tendencja do powtarzania pewnych zachowań i działań. Można wyróżnić stereotypie – czyli ciągłe powtarzanie bezsensownych słów, sylab, uporczywe skakanie na jednej nodze, klaskanie w ręce, stukanie przedmiotem.

Cecha, która jest wspólna dla dzieci autystycznych i dzieci z zespołem Aspergera to zaburzenia sensoryczne czyli nadwrażliwość lub niewrażliwość na bodźce i nieadekwatne reakcje na nie. Często, zwłaszcza w przypadku dzieci z zespołem Aspergera, jest to przyczyną lęku, dziecko nie potrafi zinterpretować napływających bodźców i odbiera je jako chaos.

W przypadku zespołu Aspergera – inaczej niż w przypadku głębszego autyzmu, dziecko dąży do nawiązana relacji z innymi. Często, z powodu deficytów i niedojrzałości społecznej, może się to skończyć porażką. Jeśli jednak taki uczeń wychowuje się w zwykłej klasie, lub klasie integracyjnej ma – z racji swoich ponadprzeciętnych zdolności – dobre osiągnięcia naukowe, jest zwykle obdarzany szacunkiem, a nawet lubiany przez rówieśników.

Prośby dziecka z autyzmem

  • Przede wszystkim jestem dzieckiem. Mam autyzm, nie jestem „autystyczny”.
  • Pamiętaj, aby dostrzegać różnicę pomiędzy tym, czego nie chcę, a tym, czego nie mogę, bo nie potrafię zrobić.
  • Myślę w sposób konkretny. Język traktuję dosłownie – nie używaj przenośni i metafor.
  • Rozpoznawaj co powoduje moje trudności. Staraj się im zapobiegać.
  • Moja percepcja zmysłowa jest zaburzona – zwykłe obrazy, dźwięki, zapachy, smaki i bodźce dotykowe mogą wywołać we mnie dotkliwy ból.

mgr Liliana Majchrzak
pedagog specjalny w klasie integracyjnej